“Šta je doprinio maoizam?” Samir Amin

“Šta je doprinio maoizam?” Samir Amin

Marksizam Druge internacionale, proleterski i Evro-centričan, sa dominantnom ideologijom tog vremena je dijelio linearan pogled na istoriju – pogled prema kome su sva društva prvo trebala proći kroz stadijum kapitalističkog razvoja (stadijum čija su sjemena zasađena od strane kolonijalizma, i koji je zbog te činjenice bio „istorijski pozitivan“) prije nego što krenu ka socijalizmu. Tom marksizmu je bila strana ideja da su „razvoj“ nekih (dominantnih centara) i „otežani razvoj“ drugih (periferija pod dominacijom) povezani kao dvije strane istog novčića tako da su oba direktni rezultati ekspanzije kapitalizma u svijetu.

Ali polarizacija koja je urođena kapitalističkoj globalizaciji – bitna činjenica zbog njene svjetske i političke važnosti – dovodi u pitanje viziju koju smo imali o tome kako prevazići kapitalizam. Ova polarizacija predstavlja porijeklo toj mogućnosti da veliki dijelovi radničke klase i iznad svega sve srednje klase dominantnih zemalja (čiji sam razvoj je favorizovan od strane centara u svjetskom sistemu) pređu preko socijal-kolonijalizma. U isto vrijeme ona transformiše periferije u „olujne zone“ (prema kineskom izrazu), u prirodne i trajne pobune protiv svjetskog kapitalističkog poretka. Zaista, pobuna nije isto što i revolucija – već samo njena mogućnost.. U međuvremenu, ne nedostaje ni razloga da se u centrima sistema odbije kapitalistički model, kao što nam je, između ostalih slučajeva, pokazala i 1968. Da naglasimo, formulacija izazova koji je u određenom trenutku uznapredovan od strane Komunističke partije Kine – “sela okružuju gradove” – je upravo zbog toga previše ekstremna da bi bila korisna. Globalna strategija za prevazilaženje kapitalizma prema globalnom socijalizmu treba da definiše međuodnos između centara i periferije sistema.

U početku, Lenjin se pomalo distancirao od dominantne teorije Druge internacionale i uspješno je poveo revoluciju u “slaboj vezi” (Rusiji), ali je uvijek vjerovao da će nakon ove revolucije uslijediti val socijalističkih revolucija u Evropi. Ova nada nije bila ostvarena; Lenjin se onda okrenuo prema stajalištu koje je imalo više važnosti za transformaciju Istočnih pobuna u revolucije. Ali bilo je u rukama Kineske komunističke partije i Maoa da sistematizuju tu novu perspektivu.

Ruska revolucija je vođena od strane partije koja je bila dobro ukorijenjena u radničkoj klasi i radikalnoj inteligenciji. Njihov savez sa seljaštvom u uniformama (koje je prvo predstavljala Socijalistička revolucionarna partija) je uslijedio prirodno. Radikalna agrarna reforma koja je uslijedila, napokon je ispunila stari san ruskih seljaka: da postanu vlasnici zemlje. Ali ovaj istorijski kompromis je sa sobom nosio sjemena svojih ograničenja: “tržište” je, po samoj svojoj prirodi, sudbonosno, kao i uvijek, proizvelo rastuću nejednakost među seljaštvom (vrlo poznati fenomen “kulakizacije”).

Kineska revolucija, od samog svog začetka (ili bar od 1930-ih), se odvijala iz drugih baza garantujući čvrst savez sa siromašnim i srednjim seljaštvom. U međuvremenu, njegova nacionalna dimenzija – rat otpora prema japanskoj agresiji – takođe je dozvolio frontu koji su vodili komunisti da regrutuju dijelove buržoaskih klasa koje su bile razočarane slabošću i izdajom Kuomintanga. Kineska revolucija je stoga proizvela novu situaciju koja se razlikovala od post-revolucionarne Rusije. Radikalna seljačka revolucija je potisnula samu ideju privatnog vlasništva na selu, i nju je zamijenila sa garancijom da svi seljaci imaju jednak pristup zemljištu. Do današnjeg dana, ta odlučujuća prednost, koju nije dijelila nijedna druga zemlja osim Vijetnama, predstavlja glavnu prepreku razarajućoj ekspanziji agrarnog kapitalizma. Trenutne rasprave u Kini se uglavnom fokusiraju na ovo pitanje. Upućujem čitaoca na na poglavlje o Kini u mojoj knjizi “Pour un Monde Multipolaire” (Pariz, 2005) i na moj članak “Théorie et pratique du projet chinois de socialisme de marché” (Alternatives Sud, vol VIII, N· 1, 2001). Ali u drugim aspektima, prelazak mnogo buržujskih nacionalista u Komunističku partiju bi nužno značilo izvršavanje ideološkog uticaja koji je u skladu i potpomaže onim devijacijama koje je mao nazvao sljedbenicima kapitalističkog puta (“kapitalistički-putaši”).

Post-revolucionarni režim u Kini ne samo da ima zasluge za više nego značajna politička, kulturna, materijalna i ekonomska dostignuća (industrijalizacija zemlje, radikalizacija moderne političke kulture, itd.). Maoistička Kina je riješila “seljačko pitanje” koje je bilo u srži tragičnog opadanja Centralnog carstva preko dva odlučujuća vijeka (1750-1950).

Na ovo govorim u svojoj knjizi” L’Avenir du maoïsme” (1981), str. 57. Štaviše, maoistička Kina je dostigla ova ostvarenja u isto vrijeme izbjegavajući najtragičnije devijacije Sovjetskog Saveza: kolektivizacija nije uspostavljena ubitačnim nasiljem kao u slučaju Staljinizma, opozicija u partiji nije dovela do uspostavljanja establišmenta Terora (Deng je bio sklonjen, pa se vratio…). Bio je ostvarivan cilj nenadmašene relativne jednakosti raspodjele prihoda između seljaka i radnika i između svake od tih klasa i između vladajućeg sloja – naravno sa usponima i padovima – uporno, i bio je formalizovan sa odabirima razvojne strategije koji su bili drugačiji od onih u SSSR-u. (ovi odabiri su bili formulisani u “deset velikih odnosa” na početku 1960-ih). Upravo ovi uspjesi su bili oni koji su kasnije doprinijeli razvojnim uspjesima post-maoističke Kine nakon 1980-ih. Kontrast sa indijom, upravo jer Indija nije imala revoluciju, stoga ima najveći značaj ne samo da bi mogli sabrati njihove različite puteve tokom decenija između 1950. i 1980., već još uvijek da bi mogli okarakterizovati različite vjerovatne (i/ili moguće) perspektive za budućnost. Ovi uspjesi su objašnjenje zašto post-maoistička Kina, čineći tada razvojno “otvaranje” ka novoj kapitalističkoj globalizaciji, je uspjela da izbjegne razarajuće šokove poput onih koji su se desili nakon pada SSSR-a.

Isto, uspjeh maoizma nije “trajno” uredio (na “nepovratan” način) pitanje hoće li dugotrajne perspektive Kine biti u korist socijalizma. Prije svega, jer je razvojna strategija perioda 1950-1980 iscrpila svoj potencijal tako da, između ostalog, otvaranje (čak i kontrolisano) je bilo neophodno (L’avernir du maoïsme, str. 59-60), otvaranje koje je uključivalo, kao što je kasnije uslijedilo, rizik od razvijanja tendencija koje se kreću ka kapitalizmu. Ali isto tako jer je kineski maoistički sistem kombinovao protivrječne tendencije – i one prema očvršćivanju i one prema oslabljivanju socijalističkih izbora.

Svjestan ove protivrječnosti, Mao je pokušao da okrene putanju u korist socijalizma, koristeći “Kulturnu revoluciju” ( od 1966 do 1974). “Bombardujte sjedište” (partijski Centralni Komitet), sjedište buržoaskih težnji političke klase koja drži dominatne pozicije. Mao je smatrao da, da bi iznio proces popravljanja, treba da se skoncentriše na “omladinu” (koja, dijelom, inspiriše i događaje u Evropi 1968. – vidimo prema Godarovom filmu “Kineskinja”). Tok događaja pokazao je grešku ovog suda. Nakon što je Kulturna revolucija ostala po strani, sljedbenici kapitalističkog puta su bili ohrabreni da krenu u napad.

Borba između dugog i socijalističkog puta i kapitalističkog izbora koji sada traje zasigurno nije “potpuno nadživljena.” Kao i drugdje u svijetu, sukob između potrage za kapitalističkim i socijalističkim perspektivama predstavlja istinski konflikt epohe naše civilizacije. Ali u ovom konfliktu, kineski narod drži nekoliko sredstava koje su naslijedili iz Revolucije i maoizma. Ova sredstva djeluju u raznim dijelovima društvenog života; pojavljuju se snažno, na primjer, u seljačkoj odbrani državnog vlasništva na selu i u garanciji da svi treba da imaju pristup zemljištu.

Maoizam je doprinijeo na odlučan način konstantovanjem preciznih uloga i izazova koji su predstavljeni globalizovanom kapitalističkom/imperijalističkom ekspanzijom. To nam je dozvolilo da u centar ove analize stavimo kontrast centar/periferija, koji je integralan za ekspanziju, koji je imperijalistički i koji polarizuje po samoj svojoj prirodi “realno postojećeg” kapitalizma; i iz ovoga da naučimo sve lekcije koje ovo podrazumijeva za borbu za socijalizam bilo u dominatnim centrima ili periferijama pod dominacijom. Ovi zaključci su bili sumirani u finoj formuli u kineskom stilu: “Države žele nezavisnost, nacije žele oslobođenje, a narodi žele revoluciju.” Države – tj. vladajuće klase (svih zemalja u svijetu kadgod su nešto osim lakeja, prenosnih pojaseva ili vanjskih snaga) pokušavaju proširiti svoj prostor manevrisanja u (kapitalističkom) svjetskom sistemu i podići sebe iznad pozicije pasivnih objekata (osuđeni da pristanu na jednostrano prilagođavanje kad god to od njih zahtijevaju dominantni imperijalizmi), da bi postali aktivni subjekti koji učestvuju u formaciji svjetskog poretka. Nacija – tj. istorijski blokovi potencijalno progresivnih klasa – žele oslobođenje, što znači “razvoj” i “modernizaciju.” Narodi – tj. podređene i eksploatisane narodne klase – teže ka socijalizmu. Ova formula omogućava razumijevanje stvarnog svijeta u svoj njegovoj kompleksnosti, i samim tim, formulaciju efikasnih strategija za akciju. Njeno mjesto je u perspektivi duge – veoma duge – globalne tranzicije iz kapitalizma u socijalizam. Kao takva, ona raskida sa konceptom “kratke tranzicije” Treće internacionale.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s